Connect with us

ማህበራዊ

ሎሚ ብወረውር

Published

on

featured
Photo: artstation

ሎሚ ብወረውር…
ሎሚ ብወረውር
ደረቱን መታሁት
አወይ ኩላሊቱን
ልብን ባገኘሁት

አፈሩን ገለባ ያደርግላትና ያቺ የምንወዳት ዘነበች ታደሰ (ጭራ ቀረሽ) በድሮዋ ብላክ ኤንድ ዋይት ቲቪ አጮልቀን ስናያት፤ በመድረኩ ላይ መላ ሰውነቷን እያውረገረገች እብድ ክንፍ ስትል ብዙዎቻችንን ሳታስደንቀን የቀረች አይመስለኝም፡፡ ለዛውም ከእኛ በቀደመው ዘመን ቤተመንግስት ተጠርታ ስትዘፍን … ንጉሠ ነገስቱን ሳይቀሩ ከዙፋናቸው ላይ አስፈንጥራ አስነስታ “አጀብ ጉድ” እዳስባለቻቸው የሚያንሾካሽኩም አልጠፉም፡፡ ለዛውም አንዳንዶች እንደሚናገሩት ከሆነ ለዘነበች ታዳሰ ጭራ ቀረሽ የሚለውን ስም ራሳቸው ጃንዌይ ናቸው ያወጡላት ብለው የሚከራከሩም መኖራቸውን ከአንዳንድ ወዳጆቼ መስማቴን አስታውሳለሁ፡፡

ለማንኛውም በዛሬ በጥምቀተ ባህሩ ቀን ለእናንተ ውድ አድማጮቻችን ልናወጋው የወደድነው ጥብቅ ጉዳይ ስለ ጭራ ቀረሽ ወይንም ስለ ጭራ ቀረሽ በመድረክ ላይ የመውረግረግ ብቃ አልያም ስለ ጃንሆይና ስለ ጭራ ቀረሽ ግንኙነት ሳይሆን ጭራ ቀረሽ የከጀለችውን ጉብል ለልቡ አነጣጥራ ኩላሊቱን ስታው ደረቱን ስለመታችበት ሎሚ ነው፡፡ ይሄ ደግሞ በአይኑካ ከሩቅ ተመነጣጥረው ፣ተቀራርበው እና ተጀናጅነው ለመጠባበስ …ከዚያም ሲያልፍ ጎጆ ለመቀለስ ብዙዎችን ስላበቃው ስለ ጥምቀተ ባህሩ ሎሚ ነው፡፡

እንደሚታወቀው የጥምቀት በዓል ከሌሎች የክርስትና እምነት ተከታይ ህዝቦች በእጅጉ በበለጠ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ እምነት ተከታዮች ዘንድ በተለየ ሐይማኖታዊና ባህላዊ ድምቀት የሚከበር በዓል ነው፡፡ የጥምቀት በዓል ትልቅ ስፍራ ተሰጥቶ የሚከበረው እለቱ ጌታችን መድሃኒታችን እየሱስ ክርስቶስ ከሀጥያት የመንፃትን ምሳሌን ወደ ዮርዳኖስ ወንዝ በመውረድ ወርዶም በመጠመቅ የሰውን ልጅ ያስተማረበት ስለሆ መሆኑን ነው የሐይማኖቱ ልሂቃን የሚናገሩት፡፡ የጥምቀት በዓል ከዚህ ሐይማኖታዊ ገፅታው በተጨማሪ ሌላም መልክ አለው፤ አዎ የጥምቀት በዓል በባህላዋው ውብ መለያውም በብዙዎች ዘንድ እጅግ ተወዳጅ ነው፡፡ በተለይም ለአቅመ አዳምና ለአቅመ ሄዋን በደረሱት ጉብልና ኮበሌዎች ዘንድ ደግሞ ተወዳጅነቱ እጅግ ይበረታል..፡፡

ለዚህም ይመስላል የጥምቀትን በዓል ለማጨትና ለመታጨት በደረሱት ዘንዳ ሲበዛ ተናፋቂና ተወዳጅ ያደረገው፡፡
ዛሬ ላይ እዛው ጥምቀቱ ባህሩ ዙሪያ ሎሚ ተወርውረው የተጣበሱ፣ ከዛም ፍቅር የመሰረቱ፣ እከዛም ሲያልፍ ቀልዳቸውን ለቁምነገር አብቅተው ጎጆ ቀልሰውና ከብደውና ፍሬ አፍርተው በክብርና በሠላም መኖር የቻሉ ስንትና ስንተ ናቸው መሰሏቹህ ፡፡ እነዚህ ሎሚ የወረወሩና የተወረወረባቸው ጥንዶች ያን በህይወታቸው መቼም የማይረሱት አስደንጋጭና አስደሳች ክስተት ወደኋላ ተመልሰው ሲያስታውሱት አይቶ የማያውቀውን መጫወቻ እንደገኘ ህፃን ነው የሚቦርቁት ፡፡

እነዚህ የትናንት አፍላ ወጣቶች የዛሬ ጎልማሶች በጥምቀተ ባህሩ ላይ ከሩቅ ይሁን ከቅርብ ተወራውረውበት ትዳር ለመመስረታቸው ምክንይት የሆነው ስለሆነው ሎሚ ብዙ የሚናገሩት ያለ ይመስለኛል፡፡ ይህም ቢሆን ግን.. ይሄ መከረኛ ሎሚ ከበቀለበት ዛፍ ላይ ተነስቶ ከጥምቀት በዓል ጋር ምን አጣበቀው የሚለው ጥያቄ እንደ እኔ ሁሉ እነሱም እርግጥ ያለ መልስ የሚያገኙለት አይመስለኝም ፡፡ (አለን የሚሉ ካሉ ቢደውሉልኝ ደስ ይለኛል)
ታዳያ ዛሬም ለዛውም በአውዳመቱ እንቆቅልሹ አልፈታ ብሎ ግራ ያጋባኝን የጥምቀትና የሎሚ ውርወራ ገድል ለምን ለእኔ ብቻ ብዬ ቋጠሮውን እንድትፈቱት ለእናንተ ለአድማጮቼ ልወረውረው ተዘጋጅቻለሁ ፤ አዎ እቆቅልሹን የመፍታት ኃላፊነት የሁላችንም ስለሆነ በሉ ተቀበሉኝ…

በሃገራችን ሚገኙ የባህል ተመራማሪዎች እና የማህበራዊ ሳይንስ ተመራማሪዎች የጥምቀትና የሎሚ ወዳጅነት ከጥንት ጀምሮ አብሮ የመጣ እንጂ በቅርብ ዘመን በድንገት ብቅ ያለ አለመሆኑን አሰማኝ ያላቸውን ማስረጃዎች አስደግፈው ለመተንተንተን ይሞክራሉ፡፡ በተወለድኩበት አካባቢ ብዙዎች የማውቃቸው የያኔዎቹ የጥምቀት በዓል ሎሚ ወርዋሪዎች እና የተወረወረባቸው ሲነግሩኝ ባህሉን ከጥንት ከአያት ቅድመ አያቶቻቸው በቅብብሎሽ መጥቶ እነሱ ጋር መድረሱን እንጂ ውስጠ ሚስጥሩን ጠልቀን እነማያውቁት ሹክ ብለውኛል፡፡ ሁሉም ግን ታወቂዋ ኮሜዲያንና ድምፃዊ ዘነበች ታደሰ ጭራ ቀረሽ ….

ሎሚ ብወርወር
ደረቱን መታውት ብላ አዝማቹን ስትጀምርላቸው …. አነሱም ተቀብለው
አወይ ኩላሊቱን
ልቡን ወይም ልቧን ባገኘሁት እያሉ እንደሚያጅቧትም ነግረውኛል…

በጥምቀት በዓል ላይ አንዳንዴ ሎሚ ወርዋሪውና የሚወረወርባት አንዱ ለእንዷ የማይገጥም ይሆንና የበዓሉን ድባብ ድብርታም አድርጎት ሊውል ይችላል፡፡ (….ያው የሁሉም ምርጫ ለየቅል አይደል …)
ይገርማቹሃል ከእኔ ዘመን የቀደመት ወዳጆቼ ስለ እነሱ ዘመን ሲነግሩኝ “ሁላችንም ከተፈጥሮ ጋር በጣም ቅርብት ነበረን… ጫካ ሄደን ጋራ ሸንተረሩን እያቆራረጥን ..ወደ ወንዝ ወርደን ተንቦራጭቀን እንደልባችን በነፃነት ነው ስንጫወትው ውለን ነበር የምናድረው… በጥንዶች መከከል ንፁህ ፍቅርና ንፁህ መዋደድ ብቻ ነው የነበረው … አሁን ግን ሁሉ ነገር ተቀይሯል…. ዙሪያችንን የከበበው አርቴፊሻል ነው፡፡ መዋደዳችን ከአንገት በላይ ነው .. ፍቅራችንም ቢሆን የወረት ነው… በጥቅሉ አወቅን ብለን እየጠፋን ነው…” ብለው ሃዘን በተላበሰ ስሜት ገልፀውልኛል፡፡
በእርግጥ እኔ በቀደመውና በአዲሱ ጀኔሬሽን መካከል የምገኝ የደርግ ዘመን ልጅ ነኝ፡፡ እዚህ ላይ ታዲያ አንድ የማልክደው ነገር ቢኖር ምንድነው? የጥምቀት ሰሞን ሎሚ ውርወራ ምና…ምን ሲባል ሰማሁ እንጂ .. እስከ ዛሬም ከታደምኩባቸው በርካታ የጥምቀት በዓል ላይ በሆነ አጋጣሚ እንኳን ሎሚ ሲወረወረው ወይንም ሎሚ የተወረወረባትን አልያም ደግሞ ሎሚ በእጁ ይዞ ሲጨምቅ ያየሁት ጎረምሳ ወይም ጎልማሳ አይቼ አላውቅም ፡፡ ይህ እንዳለ ሆኖ ግን ጥር ወር ገብቶ የጥምቀት በዓል በመጣ ቁጥር …….
ሎሚ ብወርወር
ደረቱን መታሁት
አውይ ኩላሊቱ
ልቡን ባገኘሁት — የሚለውን ዜማ ወይ በሬዲዮ አልያም አንድ የበዓል ታዳሚ እያንጎራጎረው ሲያልፍ መስማቴን አላቆምኩም….

ታዲያ ዛሬም ቢሆን የጥምቅት በዓልና የሎሚ ውርወራ ምን ሲደረግ አንድ ላይ ዶላቸው ብዬ ማሰቤን…. ማሰብ ብቻም አይደለም መጠየቄን አላቆምኩም …. ይሄን ጥያቄዬን ለአሁኑ ዘመን ጀለሶቼ ሳጫውታቸው…. ምን ቢሉኝ ጥሩ ነው… ” የምን ሎሚ … ሎሚ እኮ ኮምጣጣ ነው ..እኛ የግሎባላይዜሽን ልጆች ደግሞ ቆምጣጣ ነገር ሳይሆን ጣፋጭ ነገር ነው የምንወደው … ደግሞ ከሎሚ ይልቅ ከወረወሩም አይቀር ደህና ነገር ነው መወርወር ” ብለውኝ አረፉት እላቹሃለሁ … አይ ጊዜ
በእርግጥ አሁንም ድረስ ስለ ሎሚ ወርወራና ስለ ጥምቀት በዓል ቁርኝት ይህ ነው የተባለ ሙሉና አሳማኝ መረጃ ባላገኝም ..የጥንቱ ሎሚ ወርወራ እና የዘመኑ ሎሚ ወርወራ በእጅጉ ልዩነት እንዳላቸው አሁን በደንብ መረዳት የቻኩልኩ ይመስለኛል ፡፡ ስለ ጥምቀትና ስለ ሎሚ ቁርኝት ግን ከእናንተ ከአድማጮች ብዙ ገለፃዎችና ማብራሪያዎች ይደርሰኛል ብዬ እጠብቃለሁ ….
በመጨረሻ ግን በአንድ ወቅት በጥምቀት በዓል ላይ አንድ ያገኘኋት ቆንጅዬን ለመተዋወቅ እጄን ዘርግቼላት …..
“ሎሚውን ወረርውሬ
ልምታው ደረትሽን፤
ቢሆንልኝማ ያንፁህ ልብሽን” ብዬ ስንኝ ስቋጥርላት …
እሷ ምናለችኝ መሰላችሁ —
“ሎሚውን ወርወረህ አትምታው ደረቴን
“ሞባይል ግዢና
ፈንክተው አናቴን
አለችኝና አረፈችሁ

ጋዜጠኛ መሃመድ ሲራጅ

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.

ማህበራዊ

ያልተሠራበት የጤና ገበያ – በትዉልደ ኢትዮጵያዉያን እና በኢትዮጵያ

Published

on

featured
Photo: Hakim Consult

የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ በየአመቱ ላለፉት 13 ዓመታት በ 10.8 በመቶ እያደገ እና በአከባቢዉ ካሉት ከፍተኛ እደገት ከሚያሳዩ ሀገራት ተርታ ላይ አስቀምጧታል። የሀገሪቱም የአፍሪካ ቀንድ አቀማመጥ እና የአፍሪካ ህብረት መቀመጫ መሆኗ ለተለያዩ የመካከለኛዉ ምስራቅ እና ሌሎችም የገበያ እድሎች ለዚህ እድገት ቀጣይነት ምክንያት ሊሆኑ ይችላሉ።
ከዚህ ቀደም የነበሩቱ አብዛኛዎቹ የኢኮኖሚ እድገቶች በግብርና፣ ገጠር ልማት፣ መሰረተ ልማቶች እና አገልግሎት ሰጪ ተቋማት በአቅርቦቱ መስክ እና የግል እና የህዝብ ተጠቃሚዎች ደግሞ የፍላጎቱን መስክ እድገት ያሳያሉ።

መንግስትም የዕድገት ለዉጥ ትግበራዉን በማፍጠን እና ቀጣይነት ያለዉን እድገት በማስፋፋት በ 2035 እ.አ.አ ከመካከለኛ ዕድገት ላይ ካሉ ሀገራት ለማሰለፍ እየሰራ ይገኛል። ይሄንን እድገትም ለማፋጠን መንግስት መሰረተ ልማቶችን ከህዝብና ከግል ኢንቬስተሮችም ጋር በትብብር ጉዞዉን ጀምሮ ቆይቷል። አሁን ላይ ያለዉን የህዝብ ቁጥር ስናይ ወደ 120 ሚሊዮን ከሚጠጋዉ ህዝብ ትልቁን ድርሻ የያዘዉም ወጣቱ ሲሆን እነዚህም ከተሰራበት የህዝብ ቁጥሩም ሆነ የወጣቱ ቁጥር መልካም እድል የሚሆንበት ሁኔታ አለ። እነዚህ ሁሉ ወጣቶች፣ የጤና፣ የቤት፣ የትምህርት እና የስራ ዕድል ስለሚፈልጉ ይሄ ጫና የሚመስለዉን ጉዳይ ወደ እድል መለወጥ ተገቢ ነዉ።

ከሚሌኒዬሙ የእድገት እቅድ ኢትዮጵያ በ እናቶች እና ህጻናት ሞት ከፍተኛ መቀነስ ስራ ቢሰራም አሁንም ቢሆን ብዙ ስራ ይጠብቀናል። በቅርብ በወጣዉ የጤና ሚኒስቴር መረጃ መሰረት 60 በመቶ ሞት ከእናቶች ህጻናት እና ተላላፊ በሽታዎች ቢሆንም 30 በመቶዉ ደግሞ ከማይተላለፉ በሽታዎች ጋር ይያያዛል።
የትምህርት ጥራትንም ብናየዉ በጤናዉ ትምህርት ዘርፍ የጥራቱ ጉዳይም አሳሳቢ ደረጃ ላይ ደርሷል። የትላልቅ ትምህርት ተቋማቶቻችንም ዉስጥ ገብተዉ በብዙ የሀገር ኢንቬስትሜንት የሚማሩ ምሁራንም የተሻለ ነገር ፍለጋ ከሃገር መሰደድ ላይ ይገኛሉ። ሀገር ዉስጥ የቀሩትም በህብረት ያላቸዉን እዉቀት፣ ጊዜ እና ገንዘብ አሰባስበዉ ወይም ከሌሎች ባለ ሃብቶች ጋር በህብረት በመሆን በሰፊዉ የመስራት ባህሉ ብዙም አይታይም።

ከላይ የተጠቀሱት ችግሮችን እንደ አጋጣሚ በመጠቀም የተማሩ እና ትዉልደ ኢትዮጵያዉያን የሆኑ ሰዎች በአንድነት በረጅም አመታት እቅድ ቢሰሩበት ፍሬያማ ዕዉቀት እና የስራ ዕድል ለወጣቱ፣ ለህብረተሰባችንም ደዌ መፍትሄ ብሎም በአንድነት እዉቀትን እና ገንዘብን አንድ ላይ ለሚሰሩበት ኢትዮጵያዉያን እርካታ፣ ክብር እና ሃብትንም ያጎናጽፋቸዋል።
በአንድነት ያለንን አሰባስበን መንግስትንም በጥናት በማሳመን መስተካከል ያለባቸዉን ጉዳዮች በማስተካከል ህዝባችንን ጠቅመን እኛም መጠቀም እንችላለን። በሀገራችን ያሉትን የመልካም አጋጣሚዎች መካከል፡-

የወደፊቱ የአለማችን ሀብት ምንጭ የሚባለዉ መረጃ ሲሆን በዚህ ላይ በሀገራችን እምብዛም አልተሰራም። ከላይ ያሉ የጤና ችግሮች በዘላቂነት ለመፍታት፣ ከመፍትሄዉ የሚገኘዉን ገቢ ለማግኘት እና ዉጭ ምንዛሬ ለማትረፍ የጤና ቴክኖሎጂ መሠረተ ልማቶች ላይ መስራቱ ተቀዳሚ ነዉ። የጤናዉ የቴክኖሎጂ መሰረተ ልማት በሀገራችን ምንም ያልተሰራበት በሚባል ደረጃ ላይ ያለ ሲሆን አብዛኛዎቹም በዕርዳታ ድርጅቶች ላይ የተደገፉ ከመሆናቸዉም በላይ ዘላቂ የሆነ ሀገራዊ የጤና ቴክኖሎጂ ህልም ያላቸዉ ባለመሆናቸዉ የጤና መረጃዎችን ጥቅም ላይ ለማዋል አልተቻለም። ስለዚህ በተለያዩ ቦታዎች ያሉ ትዉልደ ኢትዮጵያዉያን አለም አቀፍ የእውቀት አቅም ኖሯቸዉ ካልተጠቀሙ ኢትዮጵያዉያን ባለሙያዎች ጋር በመሆን መስራት የሚችሉበት መስክ ነዉ። በአንድነት ያላቸዉን በማሳየት መንግስትም ለዚህ ከመደበዉ በጀት ድጋፍ በማግኘት በቡድን ራስንም ሀገርንም መለወጥ ይቻላል።

አብዛኞቹ ህዝባችን የሚሞተዉ በጤና ግንዛቤ ማነስ እና የጤና አገልግሎት እጦት በመሆኑ የመረጃዉ ቴክኖሎጂ መኖር፣ ስራ አተዉ ያሉ የተማሩ ወጣት ሃይልን በመጠቀም እና በማሰልጠን፣ የስራዉም ሆነ የሃብቱ አካል በማድረግ በፒራሚዳል ስኪም ኢንሹራንም ሆነ መረጃን ማሰራጭት የሚቻልበትም ሁኔታ አለ።

የጤናዉን ትምህርት ብናይም አለም አቀፍ ጥራቱን የጠበቀ የጤና ትምህርት መስጫ ተቋማት አንድም ያለመኖርን እንደ እድል በመቁጠር በጋራ በዚያም ዘርፍ ኢንቬስት በማድረግ መስራት ይቻላል። ለዚህ ደግሞ አመቺ ሁኔታ ከሚፈጥሩ ጉዳዮች መካከል በሃገራችን ከፍያ እስኬል አለም አቀፍ ተወዳዳሪ የሆኑትን እና በተለያዩ አለም አቀፍ ተቋማት የተማሩ ስፔሺያሊስት ሃኪሞቻችንን በአካል በኢትዮጵያ ሌሎችንም ደግሞ ካሉበት በ ቴክኖሎጂ በማሳተፍ የተማረ ሃይል በማምረት ለአለም አቀፍ ገበያ ማቅረብም ሆነ ለሀገር ማብቃትም ይቻላል።

አብረን በጋራ በመሆን ችግሮቻችንን በመጠቀም የመፍትሄም፣ የሃብትም ምንጭ እናድርጋቸዉ! የችግራችን ምንጭ አብሮ ያለመሮጥ፣ አብሮ ያለማሰብ ሲሆን፡ ድር ቢያብር አንበሳ ያስር ነዉና፤ ይብቃን አብረን አንሁን፣ አብረን እናስብ ያለንን አንስተን ችግር እንፍታ የመፍትሄም ምንጭ እናድረገዉ። ይሄ ስራ የሃብት ምንጭነት ብቻ ሳይሆን የዞሮ መግቢያችን ቤት ስራ ጉዳይ ስለሆነ እንበርታ።

ዋቢ ጽሁፎች
1. Ethiopia Growth and Transformation Plan II and Ministry of Health, Addis Ababa 2016: Investment Process in Ethiopia’s Health Sector. By National Planning Commission
2. Central Statistical Agency/CSA/Ethiopia and ICF. Ethiopia Demographic and Health Survey 2016. Addis Ababa, Ethiopia, and Rockville Maryland, US: CSA and ICF. 2016.
3. Health Systems 2020: Health Care Financing Reform in Ethiopia: Improving Quality and Equity.
https://www.hfgproject.org/wp-content/uploads/2015/02/Ethiopia_Health_Care_Reform_Brief1.pdf
4. Health Sector Development Programme IV, 2010/11–2014/15. Final draft (pdf 780.81kb). Addis Ababa, Government of Ethiopia, Federal Ministry of Health, 2010

በዶ/ር ተመስገን እንዳለዉ
(MD, Systems Developer, CSMM, MBA, MSc cand, CEO Hakim Consult)

Continue Reading

ማህበራዊ

በትውልዶች መካከል የተነዛውን በማንነትና እምነት መለያዬት የሚፈውሰው መድሐኒት ዓድዋ …

Published

on

featured
Photo: Wikipedia

የዓድዋ ድል የዓለምን የኃይል አሰላለፍ ይዘት የገለበጠ፤ ከዛ ቀደም የነበረውን የምድራችን የታሪክ መልክ የቀየረ፤ “ነጭ ነጭ” ብቻ የሚልን ትርክት የቀለበሰ፤ አዲስ መንገድን የቀደደና ይደለደላሉ፤ ስለመሆኑ የሚናገሩት ብዙዎች ናቸው። የድሉን ገናንነት የሚመሰክሩት ደግሞ በጦርነቱ የተሸነፈችውን የጣሊያን ጸሐፍት ጨምሩ የሌሎችም የአውሮፓና የአሜሪካ የታሪክ አጥኚዎች ናቸው። በዓድዋ ድል ዙሪያ እሰከ 18 የሚደርሱ የታሪክ ድርሳናትን በግለሰብ ደረጃ ብቻ በአድናቆት የጻፉ የእንግሊዝ፣ የጀርመንና የጣሊያን ተመራማሪዎች መኖራቸውንም ዓለም በግርምት ታዝቧል።

ዓድዋ የጥቁሮች የነጻነት ደወል በተለዬ ሲሆን፣ በጥቅሉ ደግሞ የዓለም ጭቁኖች ሁሉ የተነቃቁበት የአርነት ጥሪ ነው። ሰው ከሰው መካከል የተበላለጠ የበላይና የበታች ተብሎ በሸፍጥ የተሰበከውን ልማድ ገለባብጦ የጻፈ ዐዲስ በደም የተጌጠ ኅያው መዝገብ ነው።

ከዘመን ዘመናት የተሻገረው የነጮች በዝባዥነት በአሐጉረ አፍሪካ እንዲያከትምም መነሻ ነጥብ ሆኖ የተነደፈ ደማቅ መስመር ነው የሚሉም አያሌዎች ናቸው። ዓድዋ እኩልነት የተባለ ቃል ለመጀመሪያ ጊዜ የተመዘገበበት የሥነ ሰብ ቅዱስ መጽሐፍ ነው ያሉትም የመላው የፕላኔቷ ልሳናት ናቸው።

በ1884ቱ የበርሊን ስብሰባ አፍሪካን እንዴት በሰላም (የነጭ ደም ሳይፈስስ) እንቀራመታት ያሉት አውሮፓውያን መላ አሐጉሪቱን ሲወሯት በራሷ ኃይል ብቻ ወረራውን የቀለበሰችው ኢትዮጵያ፣ በኋለኛው ዘመን ለመጣው የአፍሪካ ነጻነት የማይሻረውን ንቅናቄ አሲዛበታለች በዓድዋ። ፓን አፍሪካኒዝምን በጥቁር አብዮተኛ ልቦች ላይ አትማበታለች ኢትዮጵያ።

የታሪክ ተመራማሪና መምሕሩ አቶ በላይ ስጦታው በነጮች ሳይቀር የተመሰከረው በምድር ከተካሔዱ ጦርነትና ድሎች ሁሉ ዓድዋ ቀዳሚው መሆኑ የተረጋገጠ መሆኑን ያነሳሉ።

በአንድ ወቅት ከአውሮፓ እስከ አሜሪካ ከዛም አልፎ እስከ ላቲንና ኤዥያ ከተደረጉት ጦርነቶች ትልቁ ጦርነት ድል የትኛው ነው ትልቁ ሲል ቢቢሲ ባዘጋጄው የጥያቄና መልስ ውድድር “ዓድዋ” ብሎ የመለሰው ጋናዊ ወጣት አሸናፊ የሆነበትን ሁነት ደግሞ እንደ ማስረጃ ያቀርቡታል አቶ በላይ።

የዓድዋ ድል ትልቅ የሃገር ቅርስና የአንድነት አርማ መሆኑን የሚናገሩት ሌላው የታሪክ ሙሕር አቶ ደረጄ ተክሌ ዓድዋን በሚገባው ደረጃ ማወቅና ማክበር ይገባል ብለዋል።

አያይዘውም ከጊዜ ወደ ጊዜ የዓድዋን ብሔራዊ በዓልነትና የአንድነት ድልነትን የሚሸረሽሩ ነገሮች መታየታቸውን ጠቅሰዋል።

ስለሆነም በትምሕርት ቤቶች፣ በባህልና ታሪክ ተቋማት፣ በመገናኛ ብዙኃንና በሌሎችም መሰል መንገዶች ዓድዋን በሚገባ ማስተማርና ማስተዋዎቅ ይገባል ባይም ናቸው።

ስለ ዓድዋ ድል ሲታሰብ: የክርስቲያን ሙስሊሙ፣ የደገኛ የቆለኛው፣ የወጣት የአዛውንቱ ባጠቃላይ የመላው ኢትዮጵያዊ መሆኑን ማሰብ ይገባናል የሚሉን ደግሞ ሌላኛው የታሪክ ጥናት ተመራማሪ ፕ/ር አሕመድ ዘካሪያ ናቸው።

ፕ/ሩ ዓድዋ በአንድነት ስንቆም የማንችለው ፈተና እንደሌለ የምንረዳበት መሆኑንም ነው የሚያብራሩት።

የታሪክ መምህሩ አቶ በላይ ስጦታው በነጮች ተንኮልና ሴራ በትውልዶች መካከል የተነዛውን በማንነትና እምነት መለያዬት የሚፈውሰው መድሐኒት ዓድዋ መሆኑን አስረድተዋል። ዘመናት ለማይሽሩት የነጮች የመከፋፈል አዝማሚያም መበገር እንደማይገባ ነው የሚገልጹት ሙሕሩ።

ከሃገር ፍቅርና ታሪክን ከማወቅ አንጻር የአሁኑ ትውልድ ክፍተት አለበት ይባላልና ፤ አባባሉ በዘርፉ ሙሕራን አይን ሲታይ ምን ያህል ትክክል ነው ያልናቸው አቶ ደረጀ ተክሌ፣ ትውልዱ ላይ ሳይሆን ችግሩ ያለው ሊኂቃኑ ጋር ነው ብለዋል።

በመሆኑም ሊኂቃሉ ከጎሳ የፖለቲካ አተያይ ተላቀው እውነተኛውን ኢትዮጵያውነት ማስተማር ይገባቸዋል ብለዋል። አንድነት የማይበጠስ ኃይል መሆኑንም ጠቅሰዋል።

ሁሉም ትውልድ የራሱ ዓድማ ያለበት መሆኑን የሚያነሱት ሙሕራኑ በዚህ ዘመን ለሚጠበቀው የሃገር ጥሪም እንደ አባቶቻችን አመርቂ መልስ እንደሚጠበቅብን አንስተዋል።

በያለው አዛናው

Continue Reading

ማህበራዊ

“የባህል ወረራን የሚዋጋ ማኅበረሰብን ለመገንባት ባህልን ጠንቅቆ ማወቅ ያስፈልጋል…”

Published

on

featured
Photo: Social Media

“የባህል ወረራን የሚዋጋ ማኅበረሰብን ለመገንባት ባህልን ጠንቅቆ ማወቅ ያስፈልጋል…”

አቶ አህመድ ዘከርያ – የታሪክ እና ባህል ጥናት ተመራማሪ

ማኅበረሰብ በመኖር መስተጋብር ውስጥ የሚፈጥራቸው ልምዶች በጊዜ ሂደት ወደ ባህልነት ያድጋሉ፡፡ ይህ ማኅበረሰባዊ ልማድ በጊዜ   ዑድት ውስጥ የሚያድግ ፤ ከአንዱ ማኅበረሰብ ወደ ሌላ ማኅበረሰብ የሚወራረስ እንደ ሆነ ሁሉ በትውልድ ቅይይር ውስጥ ማኅበረሰብ ካለው ባህል ላይ የሚጠቅመውን እያነሳ እና ጎድቶኛል ያለውን እየጣለ ይሄዳል፡፡

ባህል ያልተፃፈ ግን ማኅበረሰቡ በስምምነት ያወጣው ሕግ ነው፡፡ ባህል የአንድ ማህበረሰብ መገላጫም ጭምር ነው፡፡ ኢትዮጵያ በውጭ ኃይል ሳትገዛ የኖረች አገር መሆንዋ ማኅበረሰቡ የራሱን ቀለም ሳይለቅ  ባህሉን ጠብቆ እንዲኖር አድርጓል፡፡

እንደ ኢትዮጵያ ላሉ በርካታ ቋንቋ ያላቸው አገራት እንደ ኑሮ ዘያቸው መለያየት  የሚገነቡት በርካታ ባህል አለ፡፡ ታድያ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ በኢትዮጵያ ነባር የነበሩ የመከባበር፣ የመደማመጥ እና የእርቅ እሴቶቻችን እየተሸረሸሩ ግጭት የነገሰበት መደማመጥ ያቃተው፣ መከባበር የተሳነው ማኅበረሰብ መታየት  ጀምሯል፡፡

ይህም በኢትዮጵያ ሰፊ የባህል ወረራ ስለመኖሩ አንድ ማሳያ ነው፡፡ ዓለም ወደ አንድ መንደር መሰብሰብ መጀመሯና  የቴክኖሎጂ መስፋፋት ለዚህ የባህል ወረራ ትልቅ አስተዋፅዖ እንዳለው ብዙዎች ይስማማሉ፡፡  ፊልሞች ፣ የሙዚቃ ክሊፖች እና የመገናኛ ብዙሃን ላይ የሚታዩ ክዋኔዎች በታዳጊ ወጣቶች ላይ የሚያሳድረው ተፅዕኖ ቀላል የሚባል አይደለም፡፡ ይኸው የመዝናኛ ኢንዱስትሪ ለባህል ወረራ መስፋፋት ትልቅ አስተዋፅዖ እያበረከተ ይገኛል፡፡

የዓለም ወደ አንድ መንደር መምጣትዋን ተከትሎ ይህንኑ ግንኙት የሚያጠናክር ቴክኖሎጂም  እለት እለት  እየተስፋፋ ይገኛል፡፡ በአገራችን ለሚታየው የባህል ወረራ ይህንኑ የቴክኖሎጂ ግንኙነት መጠናከር መስፋፋት ተጠያቂ የሚያደርጉ በርካቶች ናቸው፡፡ የኢትዮጵያ መገናኛ ብዙኃን ባለሞያዎች ማኅበር ፕሬዝዳንት አቶ ጥበቡ በለጠ  በዚህ ኃሳብ አይስማሙም፡፡

“በኢትዮጵያ ለሚስተዋለው የባህል ወረራ መሠረታዊ ችግሩ የአዳዲስ ቴክኖሎጂ መምጣት አይደለም፡፡ ችግሩ ለማኅበረሰቡ ቀደሞ  ስለ ቴክኖሎጂው አጠቃቀም ግንዛቤ ካለመፈጠሩ  ጋር የተያያዘ ነው” ይላሉ አቶ ጥበቡ ፡፡

በ2006 ዓ.ም በባህል ወረራ ላይ በሚኒስቴር መሥሪያ ቤት ደረጃ ጥናት እንደተደረገ የሚያነሱት የባህል እና ስፖርት ሚኒስቴር ሕዝብ ግንኙነት ኃላፊው አቶ አለማየሁ ጌታቸው ለባህል ወረራው የመገናኛ ብዙሃኑ እና የመዝናኛው ኢንዱስትሪ  ትልቅ አስተዋፅዖ እንዳለው ያነሳሉ፡፡

ባለፉት ጊዜያት በኢትዮጵያ የነበረው ፖለቲካ ስርዓት በአገራዊ ፍልስፍና ላይ የተመሠረተ አለመሆኑ አገራዊ እሴቶች ጠባቂ አልባ ሆንዋል ሲሉም ከዚህ ቀደም የነበረው የፖለቲካ ስርዓት ተጠያቂ ያደርጋሉ፡፡

በ1950ዎቹ መጨረሻ ዘመናዊ የአስተዳደር ስርዓት በኢትዮጵያ ሲመሠረት ከዚህ ቀደም የነበረውን አገራዊ እሴቶች ማስቀጠል አልቻለም የሚሉት አቶ አለማየሁ “የራስን ጥሎ የሰውን አንጠልጥሎ” ይሉት የፖለቲካ ባህል ዳብሮ መቆየቱን ያነሳሉ፡፡

በዘመናዊው የፖለቲካ ስርዓት  ቀደምት የኢትዮጵያ እሴት የነበሩ ልማዶች እንደ ኋላ ቀር እና የማይጠቀሙ ተደርገው መሳላቸው አሁን ለደርስንበት የባህል ውዥንብር አጋልጦናል ብለው አንደሚያምኑ አንስተዋል፡፡

የአቶ አለማየሁን ኃሳብ የሚጋሩት አቶ ጥበቡ ባለፉት 30 ዓመታት በኢትዮጵያ የነበረው  የፖለቲካ ስሪት ጥላቻን የሚሰብክ እና  ኢትዮጵያዊ ማንነትን የሚያዳክም መሆኑ ለትውልድ ስብራት ዳርጎናል ይላሉ፡፡  የማኅበረሰቡ የንባብ  እና የውይይት ባህል ሊያድግ አለመቻሉ አሁን ለሚታየው የባህል መደበላለቅ እንደዳረገን ጨምረው አንስተዋል፡፡

ዛሬ በአገራችን  የሚታየው ግጭት እና አለመግባባት የባህል ወረራው ውጤት ነው የሚሉት የታሪክ እና ባህል ጥናት ተመራማሪው አቶ አህመድ ዘከርያ ናቸው፡፡

የባህል ወረራን የሚዋጋ  ማኅበረሰብን ለመገንባት ባህልን ጠንቅቆ ማወቅ ያስፈልጋል የሚሉት ተመራማሪው ማኅበረሰብን ስለ እሴቶቹ ጠንቅቆ እንዲያውቅ ማድረግ ላይ በትኩረት መሠራት አንደሚገባ ጠቁመዋል፡፡

የባህል እና ስፖርት ሚኒስቴር ባደረገው ጥናት የባህል ወረራ ችግሮችን በመለየት የመከላከያ ስልት ነድፎ ሲሰራ መቆየቱን ያነሱት አቶ አለማየሁ የባህል ወረራን በመከላከል እረገድ የወጡ ሕጎች ቢኖሩም የወጡትን ሕጎች ማስፈጸም ላይ ሰፊ ክፍተቶች መኖራቸውን አልሸሸጉም፡፡

ጨምረውም የባህል ወረራን መከላከል ለአንድ ተቋም  የሚተው ሥራ አይደለም የሚሉት አቶ አለማየሁ ሁሉም ዜጋ በአካባቢው የሚመለከታቸው መጤ ተግባራት በመዋጋት የበኩሉን አስተዋፅዖ ማበርከት እንዳለበት አንስተዋል፡፡

መጤ ባህልን በመዋጋት ረገድ የተለያዩ የሙያ ማህበራት የራሳቸውን አስተዋፅዖ ማበርከት እንደሚገባቸውም አቶ አለማየሁ ጨምረው አንስተዋል፡፡

የዘገበው፡- ይስሃቅ አበበ

Continue Reading

በብዛት የተነበቡ